Vizioni për zhvillimin e ndërmarrjes TREPÇA

Duke vlerësuar se fazat nëpër të cilat po kalon ndërmarrja Trepça janë mjaftë të vështira, me tendencë përkeqësimi, menaxhmenti i ndërmarrjes përmes kësaj letre shpreh shqetësimin e vet, dhe njëkohësisht kërkojmë që Qeveria e Republikës së Kosovës, të filloi të merret sa më shpejt që është e mundur me këtë çështje.
Në vazhdim po paraqesim një këndvështrim dhe vizion tonin, mbi nevojat, mënyrat dhe mundësit e fillimit të këtij procesi.

Trepça dhe vizioni për të ardhmen e saj

Mungesa e investimeve të vazhdueshme në sektorin e minierave, shfrytëzimi pa kritere të mirëfillta shkencore i tyre, masat e dhunshme që ka zbatuar Serbia në vitet e ’90-ta, si dhe keqmenaxhimi gjatë periudhës së pas luftës nga menaxhmenti i mëparshëm; janë disa  nga shkaqet e gjendjes së sotme të ndërmarrjes Trepça.  
Si pasoj e gjithë kësaj, Trepça sot ballafaqohet me shumë probleme të natyrave të ndryshme, siç janë:

• Sqarimi i kontesteve pronësoro-juridike dhe financiare nga e kaluara;
• Integrimi i pjesës veriore të Trepçës;
• Mungesa e legjislacionit që rregullojnë fushat e kësaj veprimtarie, si Ligji i Minierave;
• Mungesa e Ligjit për Pensione të Parakohshme (zgjidhja e statusit të punëtorëve të Trepçës);
• Pajisjet minerare të vjetruara, dhe fuqia punëtore e moshuar;
• Objektet industriale të vjetruara, në përgjithësi të amortizuara dhe të vlerësuara si jo efikase për riaktivizim;
• Mungesa e njohurive të rezervave sipas standardeve të njohura ndërkombëtare;
• Presionet nga ndotjet mjedisore.

Edhe pse tani Trepça gjendet në një fazë të vështirë të zhvillimit të saj, megjithatë, rezervat e mëdha të njohura të mineraleve metalore të plumb-zinkut, paraqesin një potencial të lartë të zhvillimit ekonomik dhe social të Kosovës. Kjo është një indikator i cili duhet të nxisë shoqërinë në krijimin e mundësive për shfrytëzimin e këtyre resurseve natyrore në të mirë të ekonomisë së vendit.

Duke u nisur nga tradita që ka Trepça në këtë sektor, me infrastrukturën e saj ekzistuese, shtrohet nevoja e përkrahjes së këtij potenciali, në mënyrë që kjo të jetë bazë e fuqishme e forcimit të ekonomisë kombëtare.

Përveç potencialit për zhvillim ekonomik që paraqet sektori minerar, Trepça si bartëse kryesore  e saj, si rezultat i zhvillimeve negative të dekadave të fundit,bartë më vete edhe një barrë të rëndë të trashëguar nga e kaluara.

Për ta ndërprerë përkeqësimin e  mëtejmë të gjendjes, shtrohet nevoja e përpilimit të një strategjie për Trepçën. Këtë strategji, do të duhej ta hartonte Qeveria e Kosovës në bashkëpunim me institucionet relevante të Republikës së Kosovës, siç është: AKP, faktori ndërkombëtar dhe ndërmarrja Trepça. Elemente kyçe të kësaj strategjie do të duhej ishin realizimi i objektivave kryesorë strategjikë, si më poshtë:

1. Zëvendësimin e rregullores së UNMIK-ut 2005/48 dhe pozicionimin e Qeveris në rolin kryesor në proceset vendimmarrëse (në rolin e pronarit);
2. Sigurimin e një procesi të besuar ndërkombëtarisht për sqarimin e kontesteve pronësoro- juridike dhe borxheve të pretenduara nga kreditor të ndryshëm;
3. Integrimi i të gjitha minierave dhe aseteve të Trepçës;
4. Nxjerrjen e Ligjit për Miniera, Ligji për Pensione dhe ligjet e nevojshme të cilat mundësojnë dhe ndihmojnë rivitalizimin e Trepçës;
5. Planin për rimëkëmbjen e Trepçës.

Elaborim i Objektiva strategjike

Sipas rregullores së UNMIK-ut 2005/48, AKM ka aplikuar në Mars 2006, në Odën e Veçantë të Gjykatës Supreme të Kosovës për riorganizim. Me këtë është dhënë edhe moratoriumi mbi paditë e kreditorëve. Ekziston rreziku i kalimit të afatit të këtij moratoriumi, meqenëse nuk është vazhduar me caktimin e Administratorit dhe zhvillimin e procesit të riorganizimit. Për këtë qëllim, kërkohet nga Qeveria e Kosovës, në afat sa më të shkurtër të merr masa për zëvendësimin e kësaj rregulloreje dhe të pozicionohet;

Përmes Zyrës për Trepçën, kërkohet angazhimi i ekspertëve të fushave përkatëse, me ekspertizë ndërkombëtare, të cilët do të fillonin procesin e zgjidhjes së kontesteve në fjalë. Detyra e tyre do të ishte:

1. Përcaktimi i plotë dhe i detajuar i pronës dhe aseteve të Trepçës;
2. Të përcaktohet data përfundimtare që kreditorët të bëjnë pretendimet para gjykatës;
3. Të sigurohen avokatët dhe sfidohen me ligj pretendimet jo-valide të kreditorëve;

Në mënyrë që procesi i ristrukturimit të mos ngec për shkak të proceduarave të ndryshme ligjore, Qeveria të jetë garantuese e borxheve eventuale;

Paralel me aktivitetet e më sipërme, dhe me përkrahje të ekspertëve ndërkombëtar, të nxirren ligjet e nevojshme  që mundësojnë zhvillimin e minierave. Ligjet duhet të sigurojnë një zhvillim të qëndrueshëm të minierave, që të jenë konkurrent në treg. Me këtë nënkuptohet, se ligjet ndër të tjera, duhet të mundësojnë lirimin e ndërmarrjes nga ngarkesat e ndryshme sociale dhe mjedisore nga e kaluara. Të mundësoj përfshirjen e sektorit privat, por edhe t’i siguroj Qeveris (shtetit), kontrollin mbi minierat;

Të zhvillohet plani për ristrukturim i cili aprovohet nga Qeveria. Ky plan, të ketë për synim:

1. Shndërrimin e Trepçës nga ndërmarrje shtetërore në shoqëri aksionare, e cila mund të hyj në bashkë- investim me sektorin privat;
2. Identifikimin, vlerësimin dhe zhvillimin e biznesit bazë (biznesi thelbësor) të Trepçës , siç janë: minierat, resurset minerale dhe përpunimi i tyre;
3. Identifikimin dhe vlerësimin e aseteve tjera dhe përgatitjen e konceptit për shfrytëzim alternativ të tyre;
4. Të ndahen shërbimet përkrahëse, duke themeluar kompani të veçanta sipas karakteristikave të tyre;

Duke qenë se dëmet mjedisore nga e kaluara janë shumë të mëdha, ato e mbingarkojnë procesin e zhvillimit të minierave të Trepçës. Prandaj, Qeveria e Republikës së Kosovës, me ndihmën e donatorëve duhet të marrë përsipër sanimin dhe rehabilitimin e tyre. Për arritjen e standardeve mjedisore evropiane, kërkohet patjetër edhe ndihma e komunitetit evropian.